Basis Les 5: vertelperspectief (Gratis voorbeeld)

Dit is een voorbeeldles. Koop alsjeblieft de cursus voordat je de les begint.

“The pessimist reason that things just happen, where the optimist believe that things happen for a reason.” ― Anthony Liccione

Het vertelperspectief is het punt van waaruit een verhaal verteld wordt. De meest voorkomende voorbeelden van het vertellen van een verhaal zijn:

  • vanuit de ik-persoon;
  • vanuit de hij of zij (het personale perspectief;
  • van bovenaf met een alwetende verteller

Je kunt een verhaal vanuit meerdere personen vertellen. De manier die hierboven staat is hoe je het opschrijft, maar er zijn verschillende standpunten.

Denk bijvoorbeeld aan het verhaal van een blind date. Dat kun je vanuit drie perspectieven gaan beschrijven: vanuit de vrouw, vanuit de man en vanuit een alwetende verteller.

Die alwetende verteller is het minst interessant: hij weet alles, inclusief de afloop, kan in alle hoofden kijken en weet dus wat iedereen denkt. Dit vertelstandpunt kwam veel voor in de Middeleeuwen, toen verhalen nog verteld werden en amper opgeschreven.

Het verhaal vanuit de vrouw of de man is veel interessanter. Ik zal eerst een stukje laten zien vanuit de vrouw en dan vanuit de man van de eerste keer dat ze elkaar zien.

Daar staat hij! Zat haar haar nog goed? Was haar mascara niet doorgelopen door de regen? Hij was echt precies haar type. Daar wilde ze wel een beschuitje mee eten!

Zou dat haar zijn? Ze lijkt totaal niet op haar foto. Hij had hier eigenlijk geen zin in. Zou ze hem al gezien hebben of kon hij nog weg? O, ze zwaait. Nu moest hij wel.

Je ziet: twee heel verschillende belevingen van deze eerste ontmoeting. Het spannende is, dat je niet weet hoe de ander denkt als je vanuit de ene persoon schrijft. Een andere manier om het verhaal te vertellen is vanuit een buitenstaander.

Vanaf mijn balkon zag ik twee mensen op elkaar aflopen. Ze leek te waggelen tijdens het lopen vanwege haar gewicht. Hij had blond haar, hij leek me het type playboy.

Dit is weer een andere manier om de scene te bekijken: vanuit een ooggetuigestandpunt. Een ooggetuige op een balkon zal waarschijnlijk niet kunnen horen wat de twee tegen elkaar zeggen.

Welk doel heeft je verhaal?

Het is belangrijk op zoek te gaan naar het goede standpunt om de scene te vertellen: zit de lezer in het hoofd van de vrouw of kijk hij of zij mee over haar schouder? Als de lezer vanuit het perspectief van de vrouw kijkt, kan ze alleen aan houding, gedrag of uitdrukkingen van de tegenspeler afleiden wat er gebeurt.

Misschien zit de lezer in het hoofd van de man: dan kan hij de gezichtsuitdrukkingen van zichzelf niet zien tenzij hij in de spiegel kijkt.

Om het doel van je verhaal te bereiken, moet je het bijbehorende standpunt kiezen.

Wil je laten zien hoe de man in de date zit, dan kies je zijn standpunt. En andersom natuurlijk. Je kunt natuurlijk wisselen van standpunt, maar maak de lezer daarbij niet te duizelig. Als je bijvoorbeeld iedere alinea wisselt, dan weet de lezer op een bepaald moment niet meer in wiens hoofd hij zit. De kans is groot dat hij dan afhaakt.

Aan de andere kant creëer je intimiteit door bij één standpunt te blijven: wil je laten zien hoe de vrouw in ons voorbeeld steeds meer gecharmeerd raakt van haar date, dan kies je haar standpunt. Wil je laten zien hoe de man steeds meer afkeer krijgt van de vrouw, dan kies je zijn standpunt.

Tip: zit je vast? Schrijf de scene dan eens vanuit een ander standpunt. Wie weet wat er dan gebeurt met je verhaal!

De tien minuten opdracht

In deze opdracht beschrijf je een diefstal. Eerst vanuit het standpunt van het slachtoffer, daarna vanuit het standpunt van de dief.

Pak weer de wekker zet het alarm op vijf minuten. Gebruik deze eerste vijf minuten voor het standpunt van het slachtoffer. Gebruik hier het personale perspectief, dus ‘hij’ in plaats van ‘ik’. Na vijf minuten stop je met schrijven.

Zet dan opnieuw de wekker op vijf minuten. Beschrijf nu de diefstal vanuit het standpunt van de dief.

Bonusopdracht: als je het leuk vindt om door te gaan met dit verhaal, probeer dan eens of je de lezer kunt overtuigen van het gelijk van de dief. Dus waarom mag hij zijn slachtoffer bestelen?

Je ziet dat je dus sympathie kunt oproepen door het vertelstandpunt te veranderen.

Je kunt de quiz nog maken en daarna op de knop drukken om de les af te sluiten, zodat je de volgende les kunt starten.

De ooggetuige uit dit verhaal kon het gesprek niet horen. Dat is maar goed ook, want de volgende les gaat over het schrijven van dialogen. Tot de volgende les!

Lestags: korte verhalen schrijven, standpunt, vertelperspectief
Terug naar:Verhalen schrijven – de basis